THOÁT VỊ MÀNG NÃO TỦY

Đại cương

Thoát vị màng não tủy là gì?

Thoát vị màng não tủy xảy ra do những khuyết tật bẩm sinh ở ống sống (là khoang rỗng của các đốt sống, trong đó có chứa tủy sống và các rễ thần kinh) của trẻ. Cụ thể là do cung sau của đốt sống bị khuyết rộng làm cho ống sống thông với phần mềm ngoài ống sống, làm cho màng cứng tủy dễ dàng phình ra và tạo thành túi thoát vị. Thoát vị màng não tủy là một bệnh lý nặng và hiếm gặp, làm mất hoặc rối loạn chức năng thần kinh, ảnh hưởng tới cuộc sống sinh hoạt của bệnh nhân.

Phân loại:

Dựa vào thành phần bên trong khối thoát vị mà người ta chia thoát vị màng não tủy thành 4 loại như sau:

Thoát vị màng não tuỷ (Meningocele): Túi thoát vị chứa màng cứng, màng nhện, dịch não tuỷ. Đây là khiếm khuyết bẩm sinh cung sau đốt sống và màng tủy bị lộ ra ngoài, nhưng không có mô thần kinh bất thường. Khoảng 1/3 có biểu hiện khiếm khuyết thần kinh.

Thoát vị màng não tuỷ – tuỷ (Meningomyelocele): Túi thoát vị chứa màng cứng, dịch não tuỷ và một phần tuỷ (hoặc đuôi ngựa).

Thoát vị tuỷ (Myelocele): Túi thoát vị lấp đầy tủy.

Thoát vị ống tuỷ – tuỷ (Syringomyelocele): Túi thoát vị chứa tuỷ và ống tuỷ trung tâm.

Nguyên nhân

Hiện tại các nhà khoa học vẫn chưa tìm ra nguyên nhân chính xác gây thoát vị màng não tủy.

Một số quan điểm cho rằng: việc bổ sung không đầy đủ axit folic trong thời kỳ mang thai có thể là nguyên nhân gây tình trạng thoát vị màng não tủy.

Có một số quan điểm cho rằng: nguyên nhân bất thường gen chính là yếu tố gây thoát vị màng não tủy.

Triệu chứng

Biểu hiện đặc trưng nhất khi bị thoát vị màng não tủy chính là trẻ có khối u ở vùng thắt lưng –cùng. Khối u này có đặc điểm: mềm, được bao bọc bởi lớp da nhăn nheo, bên trong gồm mô não và dịch não tủy hoặc chỉ có dịch não tủy.

Đặc điểm của khối thoát vị như thế nào?

Về đặc điểm hình thái, khối thoát vị có thể có những hình dạng khác nhau, khi ấn vào thì lõm nhưng lại phồng lên nhanh chóng. Kích thước túi thoát vị có thể thay đổi theo nhịp tim và nhịp thở của trẻ. Khối thoát vị của mỗi trẻ lại có đặc điểm khác nhau. Nhưng thường sẽ rơi vào 1 trong 3 trường hợp sau:

Lớp da tương đối dầy, rất ít khi vỡ gây rò dịch não tủy.

Lớp da mỏng, căng bóng, dễ rách gây rò dịch não tủy.

Lớp da và lớp mỡ dưới da ở túi thoát vị khá dày, sờ nắn ngoài như một khối u.

Triệu chứng khác thường gặp ở trẻ thoát vị màng não tủy

Trẻ bị liệt một phần hoặc hoàn toàn hai chân

Trẻ bị mất cảm giác, rối loạn cơ thắt (nếu trong túi thoát vị có chứa các rễ thần kinh và tủy)

Trẻ có thể bị rối loạn chức năng tiểu tiện.

Trẻ thường có dị tật ở cột sống cổ cao và hố sọ sau gọi là hội chứng Anold – Chiari là dị tật bẩm sinh vùng chẩm, làm hành tuỷ và hai hạnh nhân tiểu não tụt xuống ống sống của Cl và C2, đè ép sống Sylvius và lỗ Magendie dịch não tuỷ không ra khoang dưới nhện gây não úng thuỷ.

Biến chứng:

Nếu không được điều trị can thiệp sớm, thoát vị màng não tủy sẽ có những diễn tiến nguy hiểm, đặc biệt là túi thoát vị màng não sẽ phát triển to lên rất nhanh do mô não, dịch não tủy tiếp tục thoát vị xuống dưới. Điều này gây ra những khiếm khuyết thần kinh và mất thẩm mỹ nghiêm trọng cho trẻ bị bệnh.

Trẻ bị thoát vị màng não tủy dễ bị viêm màng não do vi khuẩn do khối thoát vị chứa dịch não tủy bị lồi ra ngoài.

Chẩn đoán

Chọc ống sống thắt lưng thấy lưu thông dịch não tủy bị tắc nghẽn.

Chụp X- quang cột sống sẽ thấy vị trí và mức độ khuyết cung sau, hình ảnh tật chẻ đôi đốt sống (spina bifida) ở hầu hết các trường hợp.

Chụp CT- Scanner: Cũng sẽ xác định được vị trí và mức độ khuyết của cung sau đốt cột sống nhưng không đánh giá được các phần mềm, tổ chức dây chằng hay màng não tủy.

Chụp cộng hưởng từ MRI cột sống thắt lưng cùng: MRI là chẩn đoán hình ảnh có giá trị nhất hiện nay để chẩn đoán bệnh lý thoát vị tủy– màng tủy.

Điều trị thoát vị màng não tủy như thế nào?

Hiện nay phương pháp phẫu thuật là lựa chọn tối ưu nhất để điều trị thoát vị màng não tủy. Nếu phát hiện sớm, trẻ có thể được phẫu thuật ngay trong 24h đầu sau sinh. Tuy nhiên, phẫu thuật cho trẻ bị thoát vị màng não tủy vô cùng phức tạp. Trẻ bệnh cần được chuẩn bị rất kỹ trước mổ, đánh giá các mức độ tổn thương thần kinh. Sau mổ, trẻ cần phải được theo dõi sát các biến chứng, đặc biệt là tình trạng nhiễm trùng.

Phòng ngừa bệnh thoát vị màng tủy

Thoát vị màng não tủy thường xảy ra trong thai kỳ. Theo nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng những dị tật ống thần kinh, dị tật nứt đốt sống thường có liên quan tới việc thai phụ bị thiếu axit folic. Do đó để phòng hội chứng thoát vị màng não tủy ở trẻ cần bổ sung đầy đủ axit folic, các loại vitamin, khoáng chất, sắt trước và trong khi mang thai.

Thai phụ cần khám thai định kỳ để phát hiện sớm những bất thường của thai nhi để có phương án xử lý phù hợp.

Liên hệ tư vấn chữa bệnh

Bạn có thể gọi đến số 18006834 (miễn cước gọi) để được bác sĩ tại Phòng khám Đông y Nguyễn Hữu Toàn tư vấn chi tiết về bệnh và cách điều trị.

THOÁT VỊ MÀNG NÃO TỦY

Đại cương