Những thay đổi về sinh lý, bệnh lý của huyết, tinh, tân dịch ở người cao tuổi

1. Huyết

Biểu hiện chủ yếu ở người cao tuổi:

- Giảm chức năng nuôi dưỡng tạng phủ, tổ chức toàn thân. Huyết có chức năng vận hành trong mạch quản để đưa các chất dinh dưỡng đi khắp toàn thân, nuôi dưỡng cơ thể để duy trì hoạt động bình thường của các cơ quan, tổ chức trong cơ thể. Ví dụ: chức năng ngủi của mũi, chức năng nhìn của mắt, chức năng nghe của tai, chức năng phát âm của hầu họng, chức năng cầm nắm của tay... có được đều do sự nuôi dưỡng của huyết, sắc mặt, cơ nhục, da, lông, tóc là những nơi phản ánh sự nuôi dưỡng của huyết: sắc mặt hồng nhuận, cơ nhục đầy đặn, da nhuận, lông tóc mượt mà là biểu hiện sự sung túc của huyết. Khi huyết trong cơ thể đầy đủ thì tinh thần sảng khoái, minh mẫn. Ở người cao tuổi, do huyết suy giảm nên xuất hiện các biểu hiện lão suy: sắc mặt vàng nhợt, da khô, chân tay tê bì, hoạt động kém linh hoạt, tinh thần không phấn chấn; huyết hư không nuôi dưỡng được tâm dẫn tới hiện tượng tâm quý, tâm phiền, mất ngủ hoặc ngủ ít, hay mê...

- Giảm chức năng bình hành âm dương của huyết. Trong cơ thể: huyết thuộc âm, khí thuộc dương; âm - dương, khí - huyết phải bình hành để duy trì các hoạt động chuyển hoá trong cơ thể. Tuy nhiên, ở thời kỳ lão hoá tinh huyết trong cơ thể suy giảm làm âm suy, dương cang, mất sự bình hành của âm dương nên thường có biểu hiện của hội chứng âm hư hoả vượng như: ngủ ít, tiểu ít...

- Suy kiệt chức năng thai dục ở nữ. Ở người phụ nữ, khi 14 tuổi, nhâm mạch thông, thái xung mạch thịnh, thiên quý đôn, xuất hiện hiện tượng kinh nguyệt, huyết hải tràn đầy và có thể có thai. Như vậy, việc mang thai của người phụ nữ phụ thuộc rất nhiều vào lượng huyết dịch trong cơ thể có được đầy đủ hay không, ở thời kỳ lão hoá, do "địa đạo bất thông”, kinh huyết bị bế tắc, người phụ nữ không thể có thai được nữa.

2. Tinh: kiệt dần theo tuổi tác

- Giảm công năng sinh tinh sinh dục. Thận tinh có chức năng sinh tinh sinh dục. Khi thận tinh được đầy đủ thì thiên quý tới, nữ giới có kinh nguyệt, cơ quan sinh dục của cả hai giới được thành thục và có thể có thai. Tuy nhiên, từ sau tuổi trung niên trở đi, thận tinh suy giảm, thiên quý giảm dần tiến tới cạn kiệt, khả năng sinh dục giảm, dần dần mất khả năng sinh dục.

- Giảm công năng hoạt động của các tạng phủ do tinh suy giảm. Thận tàng tinh, tinh hoá khí, tinh khí trong cơ thể do thận tinh mà thành, công năng của thận khí có được là do thận dương và thận âm. Đồng thời, sự hoạt động của các tạng phủ trong cơ thể do thận âm và thận dương điều khiển; sự thịnh -suy của thận âm và thận dương có liên quan mật thiết với hoạt động mạnh - yếu của lục phủ ngũ tạng trong cơ thể. Ở thời kỳ lão hoá, thận tinh khuy tổn nên tinh không đầy đủ, không thể nhu dưỡng tạng phủ, kinh mạch; đồng thời tinh khuy không thể hoá khí, làm cho khí của ngũ tạng bị suy giảm, làm giảm công năng hoạt động của các tạng phủ trong cơ thể. Trên lâm sàng thường có những biểu hiện: giảm chức năng vận hoá của tỳ, giảm chức năng hô hấp của khí, giảm chức năng sơ tiết của can...; đồng thời, tinh khuy làm cho não tuỷ, ngũ quan, cửu khiếu không được nuôi dưỡng nên thường mệt mỏi, hay quên, nghe kém, thị lực giảm, răng khô, tóc thưa.

- Giảm khả năng phòng chống tà khí. Tinh là cơ sở vật chất cơ bản của cơ thể, tinh hoá khí, khí có tác dụng tăng cường khả năng thích ứng của cơ thể với môi trường bên ngoài, phòng chống ngoại tà. Ở người cao tuối, khi tinh khí suy giảm, khả năng thích ứng của cơ thể với môi trường bên ngoài và phòng chống ngoại tà giảm sút, tấu lý sơ thông, vệ ngoại bất cố, ngoại tà dễ xâm nhập vào cơ thể gây bệnh.

3. Tân dịch

Nguồn gốc của tân dịch là thuỷ cốc, do tỳ vị vận hoá thành.

Biểu hiện chủ yếu ở người cao tuổi:

- Giảm quá trình hoá sinh huyết dịch. Tân dịch thông qua tân lạc để đi vào huyết mạch, là một trong những thành phần cơ bản của huyết dịch, không ngừng bổ sung cho huyết dịch, nhu dưỡng huyết mạch, làm cho huyết dịch vận hành bình thường trong mạch quản. Ở người cao tuổi, do khí của các tạng suy giảm, chức năng khí hoá của tam tiêu giảm, nguồn gốc hoá sinh thuỷ cốc suy nhược nên ảnh hưởng đến sự sinh thành, thu nạp, phân bổ” của tân dịch, lượng tân dịch trong cơ thể giảm làm cho lượng huyết dịch giảm, Trên lâm sàng xuất hiện bệnh lý của tân dịch khuy tổn, huyết thiếu.

- Suy giảm chức năng tư dưỡng, nhu nhuận. Tân dịch tán ra cơ biểu, có tác dụng tư dưỡng cơ nhục, bì phu, lông tóc; lưu trú tại các lỗ khiếu để tư dưỡng và bảo vệ mắt, mũi, miệng… đi tới các tạng phủ để tư dưỡng nội tạng; vào cốt tuỷ đế bổ sung và nuôi dưỡng cốt tuỷ, não tuỷ và tuỷ sống...; tới các khớp giúp cho việc gấp duỗi được linh hoạt. Ở người cao tuổi, tân dịch suy giảm làm cho chức năng tư dưỡng và nhu nhuận của tân dịch bị suy giảm; tân dịch thiếu nên bì phu không được nuôi dưỡng đầy đủ, da thô, nhăn nheo; cơ thể không được tân dịch nhu dưỡng nên trên lâm sàng biểu hiện một số triệu chứng của hội chứng tân khuy âm hư như: họng khô, miệng khát, nghe kém, đại tiện táo kết, các khớp hoạt động không linh hoạt.

- Giảm chức năng điều tiết bình hành âm dương. Quá trình trao đổi của tân dịch liên quan mật thiết với tình trạng sinh lý của cơ thể và điều kiện ngoại cảnh xung quanh. Đồng thời, sự trao đổi của tân dịch đóng vai trò quan trọng đối với việc điều tiết bình hành âm dương trong cơ thể. Đối với người cao tuổi, tân dịch giảm sút, mà tân dịch thuộc âm, do đó âm trong cơ thể người cao tuổi thường không đầy đủ, dương thường dư thừa (âm thường bất túc, dương thường hữu dư); trên lâm sàng thường có biểu hiện các triệu chứng của âm hư dương cang.

- Giảm công năng bài tiết. Quá trình trao đổi chất của tân dịch trong cơ thể đã tạo ra mồ hôi, nước tiểu và được thải ra ngoài qua đường mồ hôi và tiểu tiện; việc thải các chất bài tiết này giúp cho các tạng phủ trong cơ thể hoạt động bình thường. Ở người cao tuối, tạng khí suy, chức năng khí hoá của tam tiêu suy giảm, xuất hiện các triệu chứng của hội chứng thu nạp và phân bố tân dịch thất thường như: phù chi dưới; hoặc do chức năng khí hoá suy giảm, tân dịch không được kìm giữ: bên ngoài dễ ra mồ hôi; bên dưới thường gặp di niệu, tiểu nhiều lần hoặc bí tiểu, tiểu tiện khó khăn; bên trên chảy nước mắt, nước dãi không ngừng.

* Tóm lại: lão hóa là một quy luật sinh lý của cơ thể con ngươi. Theo y học cổ truyền, con người là một thực thể hòa hợp với thế giới tự nhiên và tuân theo sự vân động của quy luật tự nhiên, đó là quy luật “sinh, trưởng, hóa, thu, tàng”, vận dụng vào cuộc sống của con người là quy luật “sinh, lão, bệnh, tử”. Sự suy giảm chức năng của tạng phủ, tinh, khí, huyết, thần khi bước vào giai đoạn lão hóa làm cho con người dễ mắc bệnh; tình trạng bệnh tật ở tuổi già lại càng làm suy giảm chức năng của tạng phủ, tinh, khí, huyết, thần; từ đó tạo thành vòng xoắn bệnh lý ở người cao tuổi. Nắm vững lý luận của y học cổ truyền về lão khoa là cơ sở để phòng tránh bệnh tật, làm giảm quá trình lão suy, tăng chất lượng cuộc sống và kéo dài tuổi thọ.

Những thay đổi về sinh lý, bệnh lý của huyết, tinh, tân dịch ở người cao tuổi

1. Huyết

2. Tinh: kiệt dần theo tuổi tác

3. Tân dịch

KIẾN THỨC Y HỌC