Lục khí, lục dâm, mối quan hệ giữa lục khí và bệnh tật

1. Lục khí

1.1.Ý nghĩa

Con người luôn tiếp xúc với thiên nhiên nên sức khoẻ con người không thể tách rời khỏi sự biến hoá của khí hậu, khí hậu biến hoá rất phức tạp. Để nắm vững những biến hoá phức tạp đó, và tìm ra quy luật, qua một thời gian quan sát khá lâu, vừa phân tích vừa quy nạp, người xưa đã tìm ra sáu nhân tố chủ yếu làm cho khí hậu biến hoá. Đó là: Phong, thử, thấp, táo, hoả, hàn; gọi là “Lục khí”.

Phong là sự vận chuyển của không khí, chủ khí của mùa xuân.

Hàn chỉ nhiệt độ hạ thấp, chủ khí của mùa đông.

Thử (nhiệt) là nhiệt độ không khí ngoài trời lên cao, chủ khí của mùa hạ.

Thấp là độ ẩm ướt tăng lên, chủ khí của cuối mùa hạ.

Táo là chỉ độ ẩm giảm, chủ khí của mùa thu.

Hoả là nhiệt quá cao bốh mùa khí đều có thể hoá hoả.

Lục khí có ảnh hưởng trực tiếp đến sự tồn tại và phát triển của mọi sinh vật. Tứ thời là biến hoá của âm dương, mà lục khí lại là biến hoá của tứ thời, vậy quá trình biến hoá của tứ thời - lục khí chính là quá trình biến hoá của âm dương.

1.2. Quan hệ giữa lục khí và bệnh tật

Con người sống trong tự nhiên phải nhờ vào sự cân bằng, hài hòa của khí hậu, môi trường và những yếu tố xung quanh. Sự biến hoá của hoàn cảnh bên ngoài ảnh hưởng rất lớn đến việc phát sinh bệnh tật; khi cơ thể bị những nguyên nhân bên ngoài (ngoại tà) như: Phong, thử, thấp, táo, hoả, hàn, xâm nhập mà gây ra bệnh thì có các phản ứng chống đỡ của vệ khí gây ra sốt...

Nếu do phong có thể gây ra chứng khó thở, ho hen, trúng phong... “Phong” tuy chủ khí của mùa xuân nhưng nếu chính khí suy yếu thì tứ thời đều có thể gây bệnh được. Người xưa đã nói: “Phong giả bách bệnh chi trưởng dã”, nghĩa là phong có thể phát sinh ra trăm bệnh.

Nếu do hàn có thể gây đau đớn, tê liệt, co cứng...

Nếu do thấp có thể làm trở ngại vận hành khí huyết người nặng nề, ăn uống khó tiêu...

Nếu do nhiệt có thể gây ra sốt làm mất tân dịch, khát, nặng thì mê sảng...

2. Lục dâm

2.1. Ý nghĩa

Phong, thử, thấp, táo, hoả, hàn ở trạng thái bình thường giúp cho mọi sinh vật tồn tại và phát triển gọi là lục khí, khi xâm nhập vào cơ thể gây ra bệnh gọi là lục dâm.

2.2. Trạng thái của phong, hoả, thử, thấp, táo, hàn

- Trạng thái bình thường là trạng thái theo một thứ tự nhất định, phát triển và chuyển biến của nó nói chung là những hiện tượng tốt có lợi cho sự sống của sinh vật.

Trong mỗi mùa xuất hiện từng loại khí hậu nhất định, có mức độ nhất định không nhiều quá hoặc ít quá như:

- Ba tháng xuân ấm áp, bắt đầu có gió.

- Ba tháng hạ ấm chuyển sang nóng và độ ẩm cao, nắng nhiều; mưa, gió nhiều.

- Ba tháng mùa thu độ ẩm giảm dần khí trời khô ráo, mát mẻ.

- Ba tháng mùa đông nhiệt độ giảm, khí trời lạnh.

Khi những trạng thái bất thường không theo một quy luật thứ tự nhất định, gọi là trái thường này (còn gọi là biến) thường là những nguyên nhân gây bệnh.

Như:

- Mùa xuân đã đến, khí hậu đáng lẽ phải ấm áp thì lại lạnh.

- Mùa thu đã đến, khí hậu đáng lẽ phải mát thì lại nóng bức.

- Những hiện tượng này thuộc trạng thái không đủ, khí tiết đến chậm.

- Mùa hạ đã đến, khí hậu đáng lẽ phải nóng thì lại mát.

- Mùa đông đã đến, khí hậu đáng lẽ phải lạnh thì lại ấm.

- Những hiện tượng này thuộc trạng thái thừa, khí tiết đến quá sớm.

Trạng thái không bình thường của khí hậu xâm nhập vào cơ thể gây ra bệnh gọi là lục dâm.

Sách Nội kinh viết: “Đông thương vu hàn, xuân tất bệnh ôn, xuân thương vu phong, hạ sinh xan tiết, hạ thương vu thử, thu tất tẫn ngược, thu thương vu thấp, đông sinh khái thấu”, đó là khi cảm thụ tà khí ẩn phục trong cơ thể sẽ gây ra bệnh tật vào thời kỳ tiếp sau đó nghĩa là bệnh tật liên quan tới tứ thời.