Bệnh Listeria

Đại cương

Bệnh Listeria gây nên do một loại cầu trực khuẩn gram dương nhỏ Listeria monocytogenes. Là một bệnh gây nhiễm khuẩn nhiều cơ quan một cách hệ thống và gây tử vong cao.

Dịch tễ học

Bệnh Listeria thường là đơn lẻ nhưng cũng có thể thành dịch. Vi khuẩn được phân lập trên toàn cầu trong môi trường tự nhiên, đất, rau, phân của những người khỏe mạnh, nhiều loài động vật hoang dã và nuôi trong nhà, nhiều loài chim. Tuy nhiên, sự lan tràn từ động vật sang người hiếm gặp. Hầu hết những nhiễm khuẩn ở người xảy ra trong môi trường đô thị hơn là nông thôn, ở Bắc bán cầu, xảy ra trong tháng 7 và tháng 8. L.monocytogenes phát triển trong nhiệt độ của tủ lạnh và sự bùng phát của bệnh Listeria được phát hiện do sữa không được khử trùng theo phương pháp Pasteur, pho mát và các sản phẩm từ sữa khác bị ô nhiễm.

Nguyên nhân sinh bệnh

L.monocytogenes có chu kỳ sống không bình thường do khả năng của nó tránh khỏi phản ứng kháng khuẩn trong và ngoài tế bào. Sau khi bị thực bào bởi các tế bào của túc chủ, vi khuẩn đi vào thể thực bão lysosom, ở đấy pH acid hoạt hoá listeriolysin o, một ngoại độc tố phá hủy màng hốc thực bào và cho phép vi khuẩn thoát vào bào tương. Sau khi nhân lên, vi khuẩn chiếm các thành phần co thắt của khung xương tế bào của túc chủ để tạo nên những chỗ lồi ra kéo dài của bào tương. Nó bị thực bào bởi các tế bào lân cận. Vì vậy, Listeria lan tràn từ tế bào này sang tế bào khác không bị tiếp xúc với môi trường ngoài tế bào.

Giải phẫu bệnh

Hầu hết các nhiễm khuẩn Listeria thuộc một trong hai nhóm. Bệnh Listeria của thai nghén bao gồm các nhiễm khuẩn trước sinh và sau sinh. Bệnh Listeria ở người lớn có đặc điểm phổ biến nhất là viêm não màng não và nhiễm khuẩn huyết, nhưng cũng có thể khư trú ở da, mắt, các hạch bạch huyết, nội tâm mạc hoặc xương.

Triệu chứng bệnh

Các triệu chứng thường gặp như Sốt, buồn nôn, nôn, đau cơ, mệt mỏi, tiêu chảy, người ớn lạnh, hoặc có thể xuất hiện triệu chứng như bị cảm cúm.

Nếu bị viêm màng não: Nhức đầu, cổ cứng, mất thăng bằng, có thể co giật.

Nhiễm khuẩn huyết: sẽ có triệu chứng sốt cao rét run hoặc hạ thân nhiệt, rối loạn nhịp tim, hạ huyết áp, khó thở... khi bệnh nặng tỷ lệ tử vong sẽ cao

Biểu hiện lâm sàng

Nhiễm khuẩn Listeria ở giai đoạn đầu của thai nghén dẫn đến sảy thai hoặc đẻ non.

Trẻ bị nhiễm khuẩn nhanh chóng phát sinh suy hô hấp cấp, gan lách to, các mụn sần ở da và niêm mạc, giảm bạch cầu và giảm tiểu cầu.

Nhiễm khuẩn trong tử cung xảy ra ở nhiều cơ quan và mô, bao gồm dịch ối, rau thai và dây rốn. Các áp xe lan rộng được tìm thấy ở nhiều cơ quan. Trên vi thể, các hoại tử và mưng mủ chứa nhiều vi khuẩn. Các tổn thương cũ hơn có xu hướng trở thành u hạt. Di chứng thần kinh là phổ biến và tỷ lệ tử vong cao, ngay cả điều trị kháng sinh kịp thời.

Bệnh Listeria cũng có thể bị mắc phải trong khi đẻ, trong trường hợp này sự khởi phát của bệnh lâm sàng là 3 ngày đến 2 tuần sau khi đẻ.

Những người nghiện rượu mạn tính, những bệnh nhân ung thư, những người được điều trị ức chế miễn dịch và những bệnh nhân AIDS nhậy cảm hơn nhiều với nhiễm khuẩn so với quần thể chung. Viêm màng não là thể phổ biến nhất của bệnh ở người lớn và giống các viêm màng não do vi khuẩn khác.

Bệnh Listeria nhiễm khuẩn huyết là một bệnh gây sốt nặng và phổ biến nhất ở những bệnh nhân suy giảm miễn dịch. Bệnh này có thể dẫn đến choáng và đông máu nội mạch rải rác. Một tình trạng có thể bị chẩn đoán nhầm như nhiễm khuẩn huyết Gram âm. Điều trị kéo dài chống vi khuẩn huyết là cần thiết bởi vì bệnh nhân có xu hướng tái phát nếu chỉ điều trị dưới ba tuần lễ. Tử vong do bệnh listeria nhiễm khuẩn huyết còn chiếm 25%.

Điều trị bệnh Listeria

Khi có các triệu chứng bất thường trong cơ thể cần đến cơ sở y tế để kiểm tra và điều trị ngay. Với nhiễm khuẩn Listeria, điều trị kháng sinh được khuyến cáo càng sớm càng tốt, nhằm hạn chế nguy cơ biến chứng.

Phòng bệnh nhiễm khuẩn Listeria

Cần thực hiện an toàn thực phẩm trong ăn uống, ăn chín, uống sôi để phòng ngộ độc.

Thường xuyên vệ sinh sạch sẽ cơ thể và thường xuyên rửa tay sạch sẽ, đặc biệt là trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.

Không sử dụng các sản phẩm từ sữa không đảm bảo, sữa không được tiệt trùng.

Tránh sử dụng tất cả sản phẩm sữa chưa được tiệt trùng, thực hiện tiệt trùng tất cả sản phẩm sữa.

Do vi khuẩn listeria có thể phát triển và nhân lên từ từ trong tủ lạnh nên cần vệ sinh tủ lạnh sạch sẽ, không dùng thực phẩm để quá lâu trong tủ lạnh.

Nên hạn chế ăn các loại thực phẩm có nguy cơ nhiễm khuẩn như: xúc xích, pate, thịt hộp, thịt hun khói… Nếu ăn cần nấu ở nhiệt độ cao trước khi ăn.