Các chứng của đởm

1. Giải phẫu

Đởm ở giữa lá gan ngăn … đầy 3 hộp tinh chấp, nặng 3 lạng + 1/8 lạng (Y học hiện đại: túi mật hình quả lê gắn vào dưới mặt gan, có đầu dãn là đáy, có thân và cổ túi mật để tiếp vào ống mật).

2. Công năng sinh lí:

Có các công năng chủ yếu: Là phủ của trung tinh, là cơ quan trung chính, có vai trò quyết đoán, (trung chính chi quan, quyết đoán xuất yên).

a. Đởm là phủ của trung tinh. Trung tinh cũng là tinh chấp (bây giờ gọi là mật), có nguồn gốc từ can “khí thừ của can tràn sang đởm, tụ lại thành tinh chấp”. Qua sơ tiết của can mật tiết vào ruột tá trợ tiêu hóa thức ăn (được thực hiện bằng tương khắc mộc khắc thổ). Mật đủ, tiêu hóa thuận lợi, mật thiếu, tiêu hóa bị trở ngại. Mật đắng, nếu theo vị khí nghịch lên trên thì miệng đắng nôn đắng.

b. Đởm là cơ quan trung chính, chủ quyết đoán

Khi đởm khí vượng nó sẽ hỗ trợ can trong thực hiện trức năng tướng quân chủ mưu lự, thể hiện ở sự anh dũng quyết đoán, nên thường được gọi là can đảm, (người to gan mật lớn), khi đởm khí yếu nếu bị kích thích bởi tà khí thì tinh thần không yên ổn, hữu sự không dám quyết đoán, ý là dút dát. Với người này, người ta thường bảo là người “mật bé”, cần lưu ý, đởm có túi rỗng thuộc phủ, song nó thu nạptinh chất của can chứ không thu nạp và dẫn truyền thức ăn uống, tuy nó luôn tiết mật xuống ruột, song lại thường đầy, vì vậy đởm còn được xếp vào dạng “phủ khác thường”.

3. Bệnh lý:

Các chứng và hậu của đởm

Về chứ tinh chấp: nếu nghịch lên theo vị khí thì miệng đắng, nôn đắng, nếu bị nhiệt chưng đốt thì vàng mắt vàng da, đái vàng; nếu tinh chấp tiết xuống tá tràng không đủ thì vận hóa của tì rối loạn, nhạt miệng, không muốn ăn, ỉa sột sệt.

Về chủ quyết đoán: Nếu đởm khí hư thì lo lắng sợ hãi, dút dát, mất ngủ, mộng nhiều.

Các hội chứng của đởm

a. Can đởm thấp nhiệt

Thường do thấp nhiệt ở tì nội chửng, làm sơ tiết của can khí rối loạn, mật theo can huyết đi vào mạch gân nên.

Chứng trị

Chứng và hậu: Cạnh sườn đầy tức, đau, sốt, vàng da, vàng mắt, đái vàng, mạch thực huyền, sác.

Phép điều trị: thanh lợi thấp nhiệt

Phương thuốc: Nếu có táo bón, nhiệt nhiều hơn thấp, nhân trần cao thang.

Nhân trần 4 đồng cân (dể lợi thấp thanh nhiệt thoái hoàng), chi tử 3 đồng cân (để thanh nhiệt ở tam tiêu), đại hoàng 2-3 đồng cân (để tiết nhiệt thông hạ).

Phương thuốc: Nếu có ỉa sền sệt nhiều lần, thấp nặng hơn nhiệt, dùng:

Nhân trần ngũ linh tán:

Nhân trần 4 đồng cân (để lợi thấp thanh nhiệt thoái hoàng), trạch tả 2 đồng cân, trư linh 3 đồng cân (để thảm thấp lợi thuỷ), bạch truật 2 đồng cân (để kiện tì hoá thấp), quế chi 1,5 đồng cân (để thúc đẩy khí hoá của bàng quang).

b.Chứng kinh thiếu dương đởm

Thường do hàn tà vào bán biểu bán lí, khi hàn tà chiếm thượng phong thì có rét, khi chính khí chiếm thượng phong thì có sốt, và lúc đó đuổi được hàn tà ra ngoài thì hết sốt.

Chứng trị

Chứng và hậu: Rét rồi tiếp đến sốt (hàn nhiệt vãng lai) ngực sườn đầy khó chịu (khổ mãn) không muốn ăn, muốn nôn, tam phiền, miệng đắng họng ráo, mắt hoa, mạch huyền.

Phép điều trị: Hoà giải thiếu dương.

Phương thuốc:Tiểu sài hồ thang

Sài hồ 4 đồng cân (để sơ tà tiết biểu), hoàng cầm 4 đồng cân (để thanh hoả của thiếu dương đởm), bán hạ 3 đồng cân (để hoà vị giáng nghịch tiêu bĩ ở ngực), nhân sâm 2 đồng cân, cam thảo 1 đồng cân, sinh khương 3 đồng cân, đại táo 4 quả (để ích vị khí, sinh tân dịch, hoà dinh vệ, không cho tà khí vào sâu).

(Theo thaythuoccuaban.com tổng hợp)

CHỨNG ÂM DỊCH KHUY TÔN

CHỨNG ÂM DƯƠNG ĐỀU HƯ

CHỨNG BÀNG QUANG HƯ HÀN

CHỨNG BÀNG QUANG THẤP NHIỆT

CHỨNG BÀO CUNG HƯ HÀN

CHỨNG BỆNH THANH ĐƯƠNG không THĂNG

CHỨNG CAN ÂM HƯ

CHỨNG CAN ĐƠM NHIỆT

CHỨNG CAN DƯƠNG HƯ

CHỨNG CAN DƯƠNG THƯƠNG CANG

CHỨNG CAN HỎA THƯỢNG VIÊM