Món ăn bài thuốc chữa bệnh từ hoa đậu ván trắng

Đậu ván trắng là một loại dây leo, được trồng ở khắp nơi, để lấy quả non ăn, quả già thường lấy hạt dùng làm thuốc. Đậu ván trang còn gọi là bạch biển đậu, biển đậu, bạch đậu. Thành phần dinh dưỡng của đậu ván trắng, gồm: khoảng 22,70% chết protein, 1,8% chất béo, 57% carbohydrat; 0,046% cald; 0,052% phospho; 0,001 % chát sắt; ngoài ra còn có men tyrosinase, vitamin A, B2, c, aãde cyanhydric.

Từ nhiều thế kỷ trước, tác dụng chữa bệnh của đậu ván trắng đã được ghi lại trong các sách thuốc của Tuệ Tĩnh, Lãn Ông và của Trung Quốc, như: Đường bản thảo, Bản thảo cương mục, Bản thảo kinh sơ... Các nghiên cứu hiện đại cho thấy, bạch biển đậu có tác dụng ức chế đối với trực khuẩn lị; giải độc, chống nôn mửa do ngộ độc thức ăn, điều trị viêm dạ dày và viêm ruột cấp tính, được dùng chữa các chứng đau bụng, xích bạch đới, giải độc rượu, thịt cá có độc.

Theo các danh y Trung Quốc, đậu ván có công dụng điều can, hòa vị, thanh thấp, khử thử chỉ khát, chỉ tả. Do vậy, nó còn được sử dụng trong điều trị cao huyết áp, giúp tiêu hóa tốt, ngừa trúng nắng, giải khát. Đậu ván khi dùng phải nấu chín hoặc rang vàng, lúc nấu phải mở vung nồi.

Sách Hiện đại thực dụng Trung dược học xấp biển đậu vào nhóm thuốc "Bổ khí", cùng với các vị thuốc như nhân sâm, đẳng sâm, hoàng kỳ, bạch truật, hoài sơn...

Hoa đậu ván trắng (Biển đậu hoa) có vị ngọt nhạt, tính bình, không độc, Có tác dụng kiện tỳ hòa vị, thanh thử hóa thấp. Dùng chữa bệnh lị, ỉa chảy, xích bạch đới hạ. Liều dùng: 4-9g.

Bạch biển nhân (hạt đậu ván): sử dụng bằng cách ngâm hạt đậu ván vào nước cho vỏ phồng lên, đãi lấy nhân phơi riêng, vỏ phơi khô riêng. Phần lớn các sách thuốc cổ đều viết: biển đậu nhân có vị ngọt, tính hơi ấm, không độc, vào hai kinh túc thái âm tỳ và túc dương minh vị. Có tác dụng kiện tỳ, hòa trung, trừ thấp và giải độc. Dùng làm thuốc bổ tỳ vị, chỉ tả lỵ, giải phiền khát, chữa các chứng đau bụng, xích bạch đới, giải độc rượu, thịt cá có độc... Khi dùng trừ thấp thì để sống, bổi bổ và tăng cường chức năng tiêu hóa thì sao chín. Ngày dùng: 8-16g dưới dạng thuốc sắc hay thuốc bột.

Lưu ý: người tỳ vị hư hàn, bụng đầy, nên thận trọng khi sử dụng. Để làm thuốc, vào tháng 9-10, hái quả chín già về, đập lấy hạt, phơi khô là được.

Biển đậu y (còn gọi là biển đậu bì): là vỏ hạt đậu ván trắng, có tác dụng kiện tỳ hóa tháp; dùng chữa các bệnh lị, tiêu chảy, cước khí phù thũng, giải độc thức ăn và say rượu.

Lá đậu ván trắng (Biển đậu diệp): có nhiều xanthophyl và nhiều carotene (trên 10mg%). Vị cay, ngọt, tính bình, hơi độc, có tác dụng chữa ỉa chảy kèm nôn mửa, gân co rút, nhọt độc, bị đòn, ngã chấn thương; lá giã nát, đắp vào chỗ rắn cắn (Nhật hoa tử bản thảo).

Rễ cây đậu ván trắng (Biển đậu căn): có chứa asparaginase; trong các nốt sần ở rễ có nhiều loại axit amin. Trong Đông y dùng chữa viêm đại tràng, đại tiện xuất huyết, lở loét, tiểu tiện nhỏ giọt, nước tiểu đục... Liều dùng: 6-9g (theo Trung dược đại từ điển).

Dây đậu ván trắng (Biên đậu đằng): chữa chứng họng vướng đờm, ngực đầy tức khó chịu, ý thức mơ hổ hoặc hôn mê, Đông y gọi là chứng "đờm mê tâm khiếu", phát cuồng nói huyên thiên (điên cuồng loạn ngữ). Liều dùng 9-15g.

Các bài thuốc từ cây và hoa đậu ván:

Chữa viêm ruột cấp tính, lỵ: lấy 60g hoa đậu ván trắng, sao đen, sắc với nước, chia 2 lần uống trong ngày.

Mùa hạ bị trúng nắng, ngực đầy tức, buồn nôn, ỉa lòng: lấy 8g hoa đậu ván trắng, 12g lá hoắc hương tươi, sắc uống thay nước trong ngày.

Giúp thanh nhiệt, hóa thấp, chỉ tả, dùng cho trường hợp tiêu chảy do thấp nhiệt, biểu hiện bằng các triệu chứng đau quặn bụng, nhất là khi đi ngoài, đi xong thì đỡ đau, phân lỏng hôi có nhầy cuối bãi, mót rặn, rát nóng hậu môn, phát sốt, khát nước, hơi thở hôi, tiểu tiện sẻn đỏ, rêu lưỡi dày nhờn và có màu vàng,.,: (1) lấy 30g hoa đậu ván trắng, 2 quả trứng gà 2 quả, gia vị vừa đủ. Đập trứng vào bát, cho hoa đậu ván trắng vào, chế đủ gia vị, đánh đều rồi tráng chín, ăn nóng. (2) lấy 60g hoa đậu ván trắng sao đen rồi đem hãm với 12g lá trà lấy nước uống trong ngày,

Bạch đới, kinh nguyệt thất thường: phụ nữ bị khí hư ngứa âm đạo, đau ngang thắt lưng, tức bụng dưới, bạch đới tiết ra chất nhầy trắng như bột sắn có thế dùng: (1) Hoa đậu ván trắng sấy khô, tán thành bột mịn, ngày uống 2-3 lần vào lúc đói bụng, mỗi lần uống 8g, dùng nước cơm chiêu thuốc. (2) Đậu ván trắng sao chín, tán mịn; ngày uống 3 lần, mỗi lần 8 g, hòa với nước đun sôi hoặc với nước cơm uống, liên tục trong nhiều ngày.

Trị chứng kém ăn ở trẻ nhỏ: lấy 15-20g hoa đậu ván trắng sắc với nước, thêm chút đường vào uống hàng ngày. Uống liên tục trong nhiều ngày.

Nếu trẻ nhỏ đổ mổ hôi trộm hoặc ra nhiều mồ hôi, lấy đậu ván trắng sao chín, tán mịn, ngày uống 5-10 g, chiêu bột thuốc bằng nước sôi để nguội, liên tục trong nhiều ngày sẽ khỏi. Như vậy, có thể rang đậu ván rồi pha nước uống như một nguồn thực phẩm cung cấp thêm dưỡng chất và nước như trước giờ bạn vẫn dùng.

Mùa hạ bị trúng nắng, phát sốt, phiền táo, tiểu tiện không thông: đậu ván trắng để cả vỏ 50g, sắc kỹ với nước, chắt lấy nước, để nguội, chia thành 2 phần, uống trong ngày.

Phòng thấp nhiệt trong mùa nóng ẩm: cuối mùa hạ thời tiết khí hậu nóng và ẩm, mưa nhiều, cơ thể con người dễ bị nóng ẩm làm tổn thương, gây nên các chứng bệnh đau bụng, ỉa chảy... Để dự phòng và chữa trị có thể dùng một trong các bài thuốc sau:

Lấy 12g đậu ván trắng 12g, 8g hoắc hương, sắc nước uống. Hoặc cũng có thể chỉ dùng một vị bạch biển đậu 30 quả giã nát, thêm nưóc vào hòa đều, chắt lấy nước uống. Chuyên hỗ trợ các vấn đề về sức khoẻ, phù hợp với các tình trạng sức khỏe của mọi bệnh nhân bị trúng nắng, miệng nôn trôn tháo (nôn mửa, ỉa chảy).

Trị trúng nắng với biểu hiện là phát sốt, phiền táo, tiểu tiện không thông: lấy 50g đậu ván trắng để cả vỏ sắc kỹ với nước, chắt lấy nước, để nguội, chia thành 2 phần uống trong ngày.

Phòng trúng nắng trong các tháng hè: lấy 9g đậu ván trắng, 9g hoắc hương, 8g hậu phác, cam thảo (nướng) 4g, sắc nước uống thay trà trong ngày.

Trị viêm đường ruột cấp tính trong mùa hè, thu: 20g đậu ván trắng, 8g hoắc hương, 8g thương truật, sắc nước uống.

Tăng cường chức năng tiêu hóa, chữa chứng kém ăn, ỉa lỏng, lợm giọng buồn nôn: (1) Lấy 250g đậu ván trắng tẩm nước gừng, bỏ vỏ, sao qua, 250g bạch truật sao vàng, l00g củ mài sao vàng, tất cả nghiền thành bột mịn, trộn đều, uống ngày 2 lần, mỗi lần l0g. (2) Đậu ván trắng, đẳng sâm, bạch truật, phục linh, cam thảo, mỗi thứ 80g, hạt sen, ý dĩ, sa nhân, cát cánh, mỗi thứ 40g. Tất cả tán thành bột mịn, trộn đều; ngày uống 2-3 lần, mỗi lần l0g, dùng nước sắc táo tầu chiêu thuốc.

Viêm ruột cấp tính: đậu ván trắng, nghiền thành bột mịn, ngày uống 3-4 lẩn, mỗi lần 12g, dùng nước ấm chiêu thuốc. Hoặc dùng đậu ván trắng 30-60g, sắc với nước, chia thành 3 phần uống trong ngày.

Phù thũng: đậu ván trắng sao vàng, tán thành bột mịn; ngày uống 2-3 lần, mỗi lần l0g; trẻ nhỏ tùy theo tuổi mà giảm bớt liều lượng.

Động thai: phụ nữ đang mang thai, do bị ngã hoặc uống nhầm thuồc mà bị động thai, có thể lấy đậu ván trắng sống 30g, nghiền mịn, uống cùng với nước cơm, hoặc sắc kỹ với nước uống.

Giải độc: ăn phải thịt gia cầm, tôm, cá... có độc, dẫn tới dị ứng hoặc ngộ độc, có thể dùng đậu ván trắng đế chữa trị theo các phương pháp như sau: (1) 30 quả đậu ván trắng tươi giã nát, hòa với nước sôi để nguội uống. (2) Lấy một vốc đậu ván trắng sông (khoảng 20 g), hòa với nước sôi để nguội nghiền mịn, uống vào sẽ khỏi. (3) Đậu ván trắng rang chín, nghiền thành bột mịn, hòa với nước sôi đế nguội, uống ngày 3 lần, mỗi lần 12g, liên tục trong nhiều ngày, có tác dụng giải độc rất tốt.

Thuốc giải độc để sơ cứu khi bị ngộ độc, giã nát 20g hạt đậu ván trắng sông, thêm nước, gạn uống. Hoặc dùng quả đậu ván cùng 30g lá khế, 30g lá lốt để tươi, rửa sạch, vò nát, vắt nước uống chữa say nấm độc. Lá đậu ván trắng, vò nát, thêm ít nước vo gạo nếp đặc, gạn uống, bã đắp lên vết thương chữa rắn độc cắn. Người ta còn nhai lá đậu ván trắng với ít muối, nuốt dần dần để chữa viêm họng.

Thuốc hạ nhiệt: lá đậu ván trắng và lá hương nhu phơi khô, nấu nước uống, chữa cảm nắng, mệt nhọc, khát nước nhất là sau khi làm việc dưới trời nắng.

Chữa trẻ sốt cao, co giật: lấy 50g lá đậu ván trắng tươi, rửa sạch, vò nát vắt lấy nước trộn với mật vịt trắng, uống 2 lần trong ngày.

Thuốc bổ: hạt đậu ván trắng (100g), ý dĩ (100g), hoài sơn (100g), hạt sen (100g), đẳng sâm (100g), nhục đậu khấu (30g), mạch nha (30g), sa nhân (20g), trần bì (20g), tất cả thái nhỏ, phơi khô, tán và rây thành bột mịn, trộn với mật ong, làm thành viên hoặc dạng cốm. Thuốc này chữa cam tích, trẻ em gầy còm, xanh xao, biếng ăn, rối loạn tiêu hoá kéo dài, tiêu chảy bất thường. Ngày dùng 2 lần, 6 - 8g/lần.

Lấy 8g hạt đậu ván trắng, l0g rau má (sao vàng), 8g sa nhân, 8g hoắc hương, 8g hương phụ, 2g gừng, 8g hạt mã đề, sắc uống, chữa đau bụng, sôi bụng, tiêu chảy, tiểu tiện ít. Hạt đậu ván trắng 100g, ý dĩ 100g, gạo nếp 100g, sao vàng, tán nhỏ, rây bột mịn rồi nhào với l0ml dầu gấc vừa đủ thành bột không dính tay. Đem cán mỏng, cắt thành bánh, sấy khô dùng làm thuốc bổ dưỡng cho trẻ em, ngày dùng 25 - 50g, chia làm 3 lần, uống trước bữa ăn.

Bác sĩ Nguyễn Hữu Minh Hiền tổng hợp

Món ăn bài thuốc chữa bệnh từ hoa đậu ván trắng

Các bài thuốc từ cây và hoa đậu ván:

Chế độ ăn uống phòng và chữa bệnh

Phần mềm Chế độ ăn chữa bệnh