Kinh giới và phòng phong - So sánh đặc điểm giống và khác nhau - Hướng dẫn cách dùng thuốc hiệu quả

Phòng phong và Kinh giới có lẽ là 2 vị thuốc không thể quen thuộc hơn với mỗi vị bác sĩ đông y. Đây là 2 vị thuốc thuộc nhóm thuốc tân ôn giải biểu, đều có tác dụng tốt đối với những trường hợp bệnh nhân bị mắc các chứng ngoại phong hàn. Vậy 2 vị thuốc này cách dùng có hoàn toàn giống nhau? Chúng có điểm gì khác nhau trong cách sử dụng hay không? Chúng dùng kết hợp với nhau ra sao? Chúng ta cùng tham khảo ý kiến của Tiến sĩ - Bác sĩ đông y: Nguyễn Hữu Minh Hiền, Trần Hoàng Hải

Đại cương cơ bản của hai vị thuốc

Kinh giới

Kinh giới có tên khoa học là Schizonepeta tenuifolia Briq tên tiếng trung là 荆芥, là loài cây sống 1 năm, để làm thuốc người ra dùng toàn bộ phần cây nằm trên mặt đất được thu hoạch vào mùa thu và mùa đông, phơi khô trong bóng râm và cắt khúc. Người ta có thể dùng tươi, sấy khô hoặc sao đen kinh giới để sử dụng. Kinh giới có tính tân ôn, quy kinh can, phế. Vì tính vị cay ôn, nhưng Kinh giới cay mà không gắt, ôn mà không táo, đúng là thuốc hơi cay, hơi ôn cho nên người bị thương hàn, ôn bệnh thuộc cảm mạo, thì bất luận phong hàn, phong nhiệt đều có thể dùng được Chúng có những tác dụng chính như sau

Kinh giới phát hãn, trừ phong giải biểu có thể điều trị các trường hợp cảm mạo phong hàn , phát sốt sợ lạnh, đau đầu, đau mình, không có mồ hôi

Kinh giới thấu tà ma chẩn điều trị bệnh sởi chưa phát ra ngoài được

Kinh giới vào được huyết phận, có tác dụng chỉ huyết trừ phong, điều trị các chứng nôn ra máu , đại tiện ra máu ,....

Điều trị các vết thương lở loét , mưng mủ thời kì đầu có biểu chứng.

Kinh giới có tác dụng phát tán khử hàn như Ma hoàng, nhưng Ma hoàng lại mạnh mẽ, nhanh chóng, Kinh giới thì tương đối hòa hoãn. Vả lại Ma hoàng thiên về khứ hàn tà ở lưng thuộc kinh Thái dương, còn Kinh giới thì khứ hàn tà ở toàn thân.

Phòng phong

Phòng phong có tên khoa học là Ledebouriella seseloides Wolff, tên tiếng Trung là 防风 là loại cây lâu năm, chọn lấy rễ to, khỏe, da mỏng, mịn làm thuốc, bỏ sạch lông bờm trên đầu cuống, phun nước cho mềm, thái phiến, phơi khô, dùng sống hoặc sao lên dùng. Phòng phong có tính cam tân, phù thăng tính hơi ôn, quy bàng quang, can , tỳ. Phòng phong là vị đầu bảng để trừ phong, vừa có thể trị các chứng ngoại cảm phong hàn với các triệu chứng sốt , sợ lạnh, đầu đau , người đau còn có thể điều trị ngoại cảm phong nhiệt với các triệu chứng sốt cao, mắt đỏ, họng đau, thậm chí còn có thể dùng trong các chứng phong thấp điều trị các chứng phong tê thấp. Phong phong sao có thể dùng để chỉ huyết, dùng trong các chứng tiện máu, băng lậu.

Quế chi có thể trị sợ gió nhưng Quế chi chủ về trị sợ gió, lạnh phía sau lưng, Phòng phong chủ trị sợ gió bất cứ chỗ nào trên cơ thể

Kinh giới và phòng phong phối ngũ

Kinh giới phương hương mà tán , khí vị tính nhẹ hướng lên , tính ôn mà không táo, nhờ vào tính tân , tán này mà dùng để phát tán phong hàn ở thượng tiêu. Khi sao đen kinh giới, thuốc vào được huyết phận đạt được công năng tán tà uất ở huyết phận. Phòng phong khí vị đều thăng , là phong dược mà lại nhuận tễ, thường đi vào thượng tiêu , điều trị thượng tiêu có phong tà lại có thể đi vào khí phận , có thể điều trị phong ở toàn thân , điều trị phong thấp. Hai vị khi dùng phối hợp với nhau tương phụ tương thành, vừa hành vừa thượng , tác dụng phát tán phong hàn , khu phong thắng thấp càng mạnh mẽ

Chủ trị

Tứ thời cảm mạo, phát nhiệt sợ lạnh, không mồ hôi, mũi tắc, tiếng nặng, đầu mình đau mỏi.
Phong chẩn, ngứa ngáy ngoài da
Lở loét thời kì đầu có kèm biểu chứng
Tiện máu, máu kinh quá nhiều, ỉa chảy
Tê chứng, cân cơ co rút, tứ chi đau đớn , cổ cứng, hoạt động khó khăn.

Kinh nghiệm sử dụng

Phòng phong và Kinh giới đều có vị cay, tính ôn, có tác dụng giải biểu và vào phần huyết, có khả năng cầm máu. Nhưng Kinh giới phát hãn mạnh, có thể thanh được ở đầu và mắt, lợi yết hầu, thấu chẩn. Còn Phòng phong có tác dụng khu phong, thắng thấp, chỉ thống. Kinh giới có tác dụng chỉ huyết, ôn thông lợi huyết mạch, tán ứ. Phòng phong có tác dụng chỉ huyết, thư Can, khu phong, chỉ băng huyết

Kinh giới và phòng phong hợp dùng thường được gọi là nhật kinh phong tán . Phòng phong khí thanh dương, tuyên tán phong tà giúp đẩy phong tà từ trong xương cốt, cơ nhục đi ra. Kinh giới phát hãn tán hàn mạnh mẽ, phòng phong khu phong mạnh mẽ. Hai vị kết hợp với nhau , vừa có thể phát tán phong hàn, vừa có thể trừ phong hàn trú trong kinh lạc, phàm là tứ thời cảm mạo , sợ lạnh sợ gió, sốt không mồ hôi, toàn than đau mỏi đều có thể kết hợp 2 vị mà sử dụng.

Đối với các chứng ngoại cảm, dùng ma quế là trọng tễ, kinh phong là khinh tễ.

Người đời nay hễ gặp chứng phong liền dùng Kinh giới, Phòng phong là thuốc sơ khí, tán phong, cùng với nhau. Họ không biết rằng phong ở trong da, ngoài niêm mạc thì dùng Kinh giới làm chủ, không giống như Phòng phong nó chạy vào đến xương thịt của người ta (Dược Phẩm Vậng Yếu).

Theo Tiến sĩ - Bác sĩ đông y: Nguyễn Hữu Minh Hiền, Trần Hoàng Hải

*************************