Phản ứng phụ do độ cao - Hội chứng sợ độ cao

Đại cương

Theo thống kê trên thế giới những người bị hội chứng sợ độ cao chiếm 2-5% dân số, nữ giới bị hội chứng sợ độ cao nhiều hơn gấp đôi so với nam giới.

Hội chứng sợ độ cao (Acrophobia) được hiểu là một nỗi sợ hãi hoặc ám ảnh cực đoan về độ cao, khiến người đó có cảm giác sợ hãi, ám ảnh, khi tiếp xúc với độ cao. Những người bị chứng sợ độ cao có thể trải qua một cuộc hoảng sợ ở những nơi cao và trở nên quá kích động để tìm cách giúp bản thân được an toàn. Sự kích động có thể khiến cơ thể sinh ra những phản ứng quá độ (phản ứng phụ) ảnh hưởng tới sức khỏe. Còn ở người bình thường thì cơ thể sẽ có những thay đổi để thích nghi dần (ví dụ cung lượng tim tăng khoảng 20-30%, có hiện tượng giãn mạch tổ chức, ...)

Nguyên nhân

- Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng yếu tố bẩm sinh là một trong những nguyên nhân gay ra hội chứng sợ độ cao.

- Một số nhà nghiên cứu lại cho rằng những người bị hội chứng sợ độ cao là do rối loạn chức năng trong việc duy trì sự cân bằng. Trong trường hợp này, sự lo lắng vừa được thành lập vừa là thứ yếu. Hệ thống cân bằng của con người tích hợp các tín hiệu trực quan, tiền đình và cận thị để tính toán vị trí và chuyển động. Khi độ cao thay đổi theo chiều hướng tăng lên, tín hiệu thị giác rút gọn và sự cân bằng trở nên kém hơn ngay cả ở những người bình thường. Tuy nhiên, hầu hết mọi người phản ứng bằng cách chuyển sang phụ thuộc nhiều hơn vào các chi nhánh độc lập của tiền đình và sự cảm nhận của cơ thể trong hệ thống cân bằng. Còn những người mắc hội chứng sợ độ cao sẽ tiếp tục dựa trên tín hiệu thị giác vì chức năng tiền đình không đầy đủ.

Phản ứng phụ do độ cao

Mệt mỏi cấp tính do độ cao:

Bệnh nhân có triệu chứng rối loạn về hô hấp, thần kinh như đau đầu kéo dài, tăng tần số thở, khó thở; có thể xuất hiện phù khu trú ở mặt hoặc tận cùng của chi, đái ít. Các triệu chứng này thường xảy ra sau 6 giờ khi lên độ cao 2500 đến 3000m và ở những người chưa được rèn luyện.

Phù phổi do độ cao:

Tần suất gặp tai biến này khoảng 0,01% ở độ cao 3000m, tăng lên khoảng 0,25% ở độ cao 4000m. Thời gian xuất hiện triệu chứng đầu tiên khoảng 2,5 ngày ở độ cao trung bình và ngay ngày đầu tiên, thậm chí chỉ vài giờ ở độ cao lớn. Triệu chứng khởi đầu hay gặp là ho khan (90% các trường hợp); ít khi có kèm theo khạc đờm hay khạc ra bọt màu hồng. Khó thở liên tục, nặng lên khi gắng sức nhẹ. Hồi hộp đánh trống ngực (52% các bệnh nhân). Đau đầu gặp ở 84% các trường hợp. Ngoài ra, hầu hết các bệnh nhân đều có dấu hiệu khác như chán ăn, buồn nôn và nôn, mất ngủ kéo dài. Nếu không được cấp cứu và xử trí kịp thời có thể dẫn tới tử vong.

Các yếu tố thuận lợi cho sự xuất hiện của tai biến này là lên cao quá nhanh; lạnh (nhất là mùa đông); gắng sức (đặc biệt gắng sức lớn).

Phù não do độ cao:

Đây giai đoạn nặng hơn của mệt mỏi do độ cao với các biểu hiện đau đầu dữ dội, không giảm khi uống aspirin kèm theo buồn nôn và nôn; rối loạn tính tình và suy sụp khả năng nhận định phán xét. Nếu nặng thêm sẽ biểu hiện rối loạn vận động, ảo giác, mất định hướng thời gian và không gian; song thị và rối loạn vận động ngôn ngữ. Nếu không được cấp cứu kịp thời sẽ dẫn đến hôn mê, suy thở và chết trong vòng vài tiếng. Việc điều trị đòi hỏi phải đưa người bệnh xuống thấp càng nhanh càng tốt (xuống độ cao dưới 2500m); thở oxy liều cao, tiêm thuốc nhóm corticoid.

Tai biến mạch máu não thoáng qua

Được biểu hiện bằng thiếu hụt cảm giác và vận động, mất ý thức thoáng qua; đau đầu. Đối với người già, đây có thể là dấu hiệu báo trước của tai biến mạch máu não. Việc dự phòng chủ yếu là uống đủ nước (đặc biệt với người già).

Ảnh hưởng của độ cao với các bệnh lý tim mạch:

Thiếu oxy do độ cao, tim thích nghi bằng cách tăng tần số; sự tăng này tỷ lệ thuận với độ cao. Khi nhịp tim tăng, nhu cầu oxy của cơ tim cũng tăng theo. Chính vì vậy đối với các bệnh nhân bị bệnh thiếu máu cơ tim cần phải hết sức thận trọng và tuân thủ tuyệt đối theo hướng dẫn của bác sỹ chuyên khoa tim mạch; các đối tượng này phải được khám xét kỹ càng trước khi lên độ cao, mặc đủ ấm (vì lạnh là yếu tố gây co mạch rất mạnh) và phải được huấn luyện đầy đủ và kỹ càng với các tình huống bất trắc có thể xảy ra. Với các bệnh nhân có tiền sử nhồi máu cơ tim không có biến chứng; không có suy tim, có thể được phép lên đến độ cao 3000m với điều kiện thực hiện dần dần từng bước và tuân thủ chặt chẽ các qui tắc.

Huyết áp tăng cao

Rối loạn nhịp tim nặng

Tăng áp lực động mạch phổi nặng nhất là trên các bệnh nhân bị bệnh phổi – phế quản

Điều trị

Sử dụng liệu pháp thực tế ảo cho hội chứng sợ độ cao. Nhiều loại thuốc khác nhau được sử dụng trong điều trị các ám ảnh sợ độ cao, bao gồm thuốc chống lo âu như benzodiazepines, thuốc chống trầm cảm,...

Liệu pháp tâm lý được cũng được sử dụng.

Bài thuốc đông y điều trị phản ứng phụ do độ cao

Theo Trung Quốc danh phương toàn tâp dùng bài: "Tam nhân thang" (Ôn bệnh điều biện )

Tam nhân thang		Hạnh nhân	12	Bạch thông thảo	6	Trúc diệp	6
Sinh ý dĩ	18	Phi hoạt thạch	18	Bạch khấu nhân	6	Hậu phác	6
Bán hạ	10

Cách dùng. Sắc uống ngày 1 thang

Công dụng. tuyên sướng khí cơ, thanh lợi thấp nhiệt.

Theo Phòng khám Đông y Nguyễn Hữu Toàn