NỨT KẼ HẬU MÔN

1. Đại cương

Nứt kẽ hậu môn cũng là một chứng bệnh rất hay gặp, tổn thương cơ bản là một vết loét hình thuyền dọc theo ống hậu môn; Biểu hiện lâm sàng đặc hiệu là đau dữ dội và co cứng cơ tròn, bệnh thường gặp ở người trẻ, chẩn đoán dễ dàng, điều trị đúng tỷ lệ khỏi bệnh cao.

2. Giải phẫu bệnh lý

Vết nứt kẽ là một ổ loét hình thuyền đầu trong nhỏ hơn; Vị trí ở phía giữa sau tới 90%, còn có thể gặp ở điểm giữa trước thường gặp ở nữ, vết nứt nằm ở khoảng giữa đường lược và mép hậu môn.

Ở giai đoạn cấp tính (loét non) ổ loét nông, bò phẳng mềm mại, đáy màu hồng.

Giai đoạn mạn tính: ổ loét sâu, bò dày, đáy ổ loét trắng bẩn có thể nhìn thấy các sợi cơ tròn trong. Thường có tổn thương cận nứt kẽ, phía ngoài có những mảnh da thừa, phía trong có cục tầng sinh, là những dấu hiệu báo trước có nứt kẽ hậu môn.

Ở những người nứt kẽ hậu môn cơ thắt luôn tăng co thắt, đo áp lực hậu môn luôn luôn cao làm hạn chế tuần hoàn dinh dưỡng tại chỗ càng tạo cho nứt kẽ khó liền trở thành mạn tính. Nếu không được điều trị ổ loét dễ thành áp xe, rò hậu môn.

3. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh

Y học hiện đại cho rằng bệnh lý nứt kẽ hậu môn có liên quan vói viêm nhiễm, với tổn thương, và đặc điểm giải phẫu cục bộ.

4. Triệu chứng

* Đau:

Đau hậu môn khi đại tiện rất đặc trưng của nứt kẽ hậu môn, cơn đau điển hình có 3 giai đoạn:

- Đau ngay sau khi phân đi qua

- Hết đau

- Đau lại, ở mức độ cao hơn kéo dài từ 1 - 2 giờ, có khi đến nửa ngày, ngoài cơn đau người bệnh hoàn toàn bình thường.

* Đại tiện khó, táo bón:

Phân khô rắn, người bệnh cố rặn đi ngoài gây tổn thương thêm cho vết nứt kẽ, dẫn tới đau dữ dội làm cho người bệnh sợ đi ngoài, phân càng khô táo, đi ngoài càng khó khăn tạo thành vòng xoắn bệnh lý.

* Chảy máu tươi:

Máu đỏ tươi bám theo phân hoặc nhỏ giọt, số lượng có thể nhiều, có thể ít tuỳ theo vết nứt kẽ sâu hay nông.

* Mẩn ướt:

Vết nứt kẽ có phản ứng viêm xuất tiết, kích thích vùng da xung quanh, xuất hiện vạt da tăng sinh, mẩn ướt, ngứa khó chịu.

*Thăm khám tại chỗ hậu môn:

Thăm khám hậu môn thường gặp khó khăn, bệnh nhân sợ đau hậu môn co thắt chặt, quan sát thấy vạt da thừa ở đầu ngoài vết nứt kẽ. Một khi muốn kiểm tra kỹ ổ loét phải gây tê vùng sẽ thấy toàn bộ ổ loét, các tổ chức cận nứt kẽ và các tổn thương phối hợp khác: trĩ, rò hậu môn.

5. Chẩn đoán phân biệt

+ Trĩ tắc mạch

- Áp xe quanh hậu môn

+ Bệnh Crohn

+ Ung thư hậu môn trực tràng

+ Lao, giang mai, eczema quanh hậu môn.

6. Đông y điều trị bệnh nứt kẽ hậu môn

6.1. Bệnh danh

Bệnh nứt kẽ hậu môn còn gọi là bệnh "Giang liệt" trong đông y.

6.2. Nguyên nhân cơ chế bệnh sinh

Nứt kẽ hậu môn là do âm hư, tân dịch hư hao, hoặc nhiệt, táo kết ở đại trường làm cho đi ngoài táo kết, cố rặn gây tổn thương rách phần da của ống hậu môn, ngoại tà xâm nhập kinh lạc dẫn tới khí huyết vận hành không thông suốt, mất sự vinh dưỡng của khí huyết gây ra loét lâu không khỏi.

6.3. Biện chứng luận trị

6.3.1. Thể táo nhiệt

(Hình ảnh mang tính chất minh họa)

* Chứng trạng:

Đại tiện táo kết, khó, rặn nhiều, ra máu màu đỏ tươi, nhỏ giọt. Chất lưỡi đỏ, rêu lưỡi vàng khô.

* Pháp điều trị:

Thanh nhiệt lương huyết, công hạ thông tiện.

* Bài thuốc: Tăng dịch thừa khí thang (Ôn bệnh điều biện)

Đại hoàng	09 g	- Mang tiêu	06 g (chiêu uống)
Huyền sâm	15 g	- Sinh địa	15 g
Mạch đông	15 g	- Địa du	15 g
Hoè hoa	15 g.

* Ý nghĩa bài thuốc:

Đại hoàng, Mang tiêu dùng để công hạ thông tiện tả hoả; Huyền sâm, Sinh địa, Mạch đông cùng dùng dưỡng âm nhuận táo; Địa du, Hoè hoa thanh nhiệt lương huyết chỉ huyết.

* Thuốc tại chỗ:

- Ngâm rửa tại chỗ ngày 2 lần bằng dung dịch "Tam hoàng" thời gian 10 phút.

- Bôi và bơm "Cao sinh cơ" vào ống hậu môn.

6.3.2. Thể thấp độc (Giai đoạn mạn tính độc cấp)

* Chứng trạng:

Đau theo 3 giai đoạn điển hình, đại tiện khó khăn, ra máu tươi mức độ nhẹ, máu dính theo phân, ít khi chảy máu nhỏ giọt, tiểu tiện sẻn, vàng đặc.

* Pháp điều trị:

Thanh nhiệt lợi thấp thông tiện.

* Bài thuốc: Tăng dịch thừa khí thang gia thêm các vị:

- Ngân hoa	10 g	- Liên kiều	10 g
- Khổ sâm	10 g	- Địa phu tử	10 g
- Ý dĩ	15 g	- Hoàng bá	10 g
- Thương truật	10 g.

* Ý nghĩa bài thuốc: Dùng thêm Ngân kiều thanh nhiệt giải độc; Hoàng bá, Thương truật thanh nhiệt lợi thấp; Khổ sâm, Địa phu tử, Ý dĩ lợi thuỷ, thắng thấp.

* Thuốc tại chỗ:

- Ngâm rửa bằng dung dịch "Tam hoàng" ngày 2 lần.

- Bôi vào vết loét nứt kẽ mạn tính bằng "Cao bảo hồng" vừa có tác dụng kháng khuẩn tại chỗ, vừa có tác dụng làm sạch ổ loét và sinh cơ liền sẹo.

7. Điều trị bằng phương pháp phẫu thuật

7.1. Phương pháp nong hậu môn

Bệnh nhân được vệ sinh, sát trùng tại chỗ, gây tê vùng, cần chú ý nong nhẹ nhàng, từ từ đủ các hưống từ 1 - 2 đến 3 - 4 ngón tay, thời gian khoảng 5 - 6 phút. Đây là phương pháp nong hâu môn bằng tay, được dùng từ lâu đời, có hiệu quả điều trị tot.

7.2. Phương pháp cắt mở cơ tròn trong:

Phương pháp ngoại khoa tích cực này giải quyết tốt và tương đối hoàn thiện trong điều trị nứt kẽ hậu môn bằng ngoại khoa bao gồm 2 loại thủ thuật:

- Cắt mỏ cơ tròn trong phía bên (điểm 3h hay 9h).

- Cắt mồ cơ tròn trong phía sau (điểm 6h).

Vô cảm bằng gây tê tại chỗ, rạch da, phẫu tích bộc lộ cơ tròn trong, cắt mỏ cơ tròn trong, vết thương có thể khâu kín hay để hở. Nếu có mảnh da thừa ở đầu ngoài hoặc có cục tăng sinh ỏ đầu trong cũng cắt bỏ. Thay bang làm thuốc sau thủ thuật, 7 - 10 ngày bệnh khỏi.

8. Phòng bệnh

- Tập thành thói quen đi ngoài đúng giờ, ăn nhiều thức ăn có chất xơ tránh táo bón, uống nhiều nước (1,5-2 lít/ngày).

- Điều trị tích cực các bệnh đường tiêu hoá, bệnh toàn thân gây ra tình trạng táo bón, khó đại tiện, điều trị các bệnh tại chỗ hậu môn: trĩ, viêm hậu môn...

- Khi có biểu hiện nứt kẽ mới, ổ loét non cần thiết điều trị kịp thời tránh để lại hậu quả loét mạn tính khó điều trị, gây nhiều biến chứng.

Để được tư vấn về bệnh và cách điều trị bạn vui lòng gọi: 18006834 (miễn cước gọi).

Theo Phòng khám Đông y Nguyễn Hữu Toàn