Bệnh tạo keo - Collagenose

Đại cương

Bệnh tạo keo là do cơ thể tự sản xuất kháng thể chống lại chính mình (gọi là bệnh tự miễn). Bệnh tạo keo là một nhóm bệnh viêm mạn tính lan toả chất tạo keo của tổ chức liên kết do hệ thống tự miễn dịch. Người bị bệnh tạo keo thì các bộ phận trên cơ thể thường bị viêm nhiễm kéo dài gây tổn thương nhiều cơ quan nội tạng, gây rối loạn thể dịch mà chủ yếu là tự miễn. Bệnh thường có đặc điểm: Thoái hóa dạng tơ huyết, thâm nhập các tế bào có thẩm quyền miễn dịch, viêm nội mạc mao mạch ở nhiều nơi. Bệnh thường gặp ở phụ nữ.

Nhóm bệnh chất tạo keo thường gồm các bệnh:

- Bệnh luput ban đỏ hệ thống.

- Bệnh xơ cứng bì toàn thể.

- Bệnh viêm đa cơ, da cơ.

- Bệnh viêm nút quanh động mạch.

Nguyên nhân

Cho tới hiện nay các nhà khoa học vẫn chưa tìm ra được nguyên nhân chính gây bệnh tạo keo. Một số giả thuyết được đặt ra đó là bệnh xảy ra sau một nhiễm khuẩn (vi khuẩn, virut) tiềm tàng; tác dụng phụ xuất hiện sau khi dùng một số thuốc, hoặc thậm chí bệnh có thể là kết quả sau khi bị nhiễm độc.

Cơ chế sinh bệnh

Thông thường cơ thể không tự sản sinh ra kháng thể chống lại chính các tổ chức của bản thân nhờ đã có một sự dung nạp miễn dịch ngay từ thời kỳ bảo thai. Có 4 cơ chế để lý giải hiện tượng cơ thể tự sinh kháng thể để chống lại bản thân mình trong các bệnh tự miễn:

- Có sự trùng hợp ngẫu nhiên giữa một kháng nguyên lạ với một thành phần nào đó của cơ thể. Khiến hệ miễn dịch phát tín hiệu nhầm.

- Hai là: Một bộ phận, thành phần nào đó trong cơ thể bị tổn thương dẫn đến thay đổi cấu trúc, trở nên mất tính đặc hiệu của kháng nguyên và trở thành “lạ” đối với cơ thể. Các tế bào miễn dịch của cơ thể không nhận dạng thành phần đó nữa nên coi như kháng nguyên lạ. Vì vậy, hệ miễn dịch kích thích sinh ra tự kháng thể kháng lại bộ phận bị tổn thương đó.

- Ba là: trong cơ thể có những bộ phận có từ thời kỳ bào thai, nhưng vì lý do cấu tạo của cơ thể mà bộ phận này (ví dụ như mắt) ở nơi không có máu qua lại, nên các tế bào có thẩm quyển miễn dịch không bao giờ tiếp xúc với chúng. Cho đến khi chúng bị tổn thương và trở thành kháng nguyên lạ, cơ thể sẽ sinh ra kháng thể chống lại.

- Bốn là: Khi hệ miễn dịch bị tổn thương, không còn có khả năng điều hòa và kiểm soát, làm cho các tế bào miễn dịch trước nay bị cấm hoạt động bị kích thích, sinh sôi phát sinh tự kháng thể chống lại cơ thể.

Ai có nguy cơ mắc bệnh tạo keo?

- Phụ nữ ở tuổi thanh niên hoặc trung niên

- Những người mang yếu tố kháng nguyên bạch cầu HLA-DR3 có nguy cơ mắc bệnh này cao hơn so với những người bình thường.

Lâm sàng

- Xuất hiện nhiều tự kháng thể trong huyết thanh như kháng thể kháng nhân (AND, ARN…), kháng histon, kháng hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu.

- Lượng bổ thể trong máu (C3 ; C4 ; CH50) giảm, lắng đọng các phức hợp miễn dịch trong máu và tổ chức.

- Điều trị bằng các thuốc ức chế miễn dịch có hiệu quả.

- Có thể gây bệnh thực nghiệm bằng phương pháp miễn dịch.

- Phản ứng BW dương tính giả.

- Tỷ lệ lympho bào T và B trong máu thay đổi.

Tây y điều trị bệnh tạo keo

- Điều trị nội khoa: dùng các thuốc ức chế miễn dịch như corticoid, endoxan, azathioprin… (thường được sử dụng nhiều nhất). Trường hợp điều tị nội khoa ít hiệu quả hoặc không hiệu quả có thể áp dụng một số phương pháp như:

- Điều trị bằng quang tuyến.

- Dùng huyết thanh chống lymphocyt-

- Thay máu.

- Ngoại khoa.

Bài thuốc đông y điều trị bệnh tạo keo

Theo Trung Quốc danh phương toàn tâp dùng bài: " Quế chi phục linh hoàn" (Kim quĩ yếu lược)

Quế chi phục linh hoàn		Quế chi	9	Phục linh	9	Đào nhân	9
Thược dược	9	Đan bì	9

Cách làm: Nghiền bột, luyện mật làm hoàn, ngày uống 5 gam, hoặc dùng thuốc thang theo lượng phù hợp.

Công dụng: Hoạt huyết hóa ứ, hoãn tiêu trung khối

Theo Phòng khám Đông y Nguyễn Hữu Toàn