BỆNH TEO CƠ

ĐẠI CƯƠNG

Bệnh teo cơ là hiện tượng khối lượng cơ trong cơ thể bị suy giảm và mất dần. Teo cơ có thể do vấn đề bệnh lý, do tuổi già, hoặc do bị suy dinh dưỡng, do di truyền.

Trường hợp bệnh teo cơ là do rối loạn gen (do sai sót gen hoặc khiếm khuyết gen) ngăn cơ thể sản sinh ra các protein cần thiết cho sự hình thành và duy trì độ bền khoẻ của các khối cơ làm yếu từ từ các cơ trong cơ thể (thường gặp ở trường hợp teo cơ di truyền, loạn dưỡng cơ) thường khó điều trị hơn so với các trường hợp teo cơ do nguyên nhân khác.

Dù teo cơ do nguyên nhân nào thì nó cũng không chỉ ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng vận động của cơ thể, mà còn ảnh hưởng tới chức năng của các cơ quan, tính toàn vẹn của da, cũng như khả năng miễn dịch và lành các vết thương.

NGUYÊN NHÂN

Một số nguyên nhân teo cơ thường gặp:

Teo cơ do yếu tố di truyền:

Là một rối loạn di truyền gây mất các tế bào thần kinh vận động và teo cơ.

Teo cơ do tuổi già:

Tuổi càng cao, cơ thể sẽ sản xuất ít protein để thúc đẩy cơ bắp phát triển, điều này khiến các tế bào co lại, gây tình trạng thiểu cơ. Người trên 60 tuổi bắt đầu xuất hiện tình trạng thiểu cơ.

Teo cơ do chế độ dinh dưỡng không đảm bảo:

Dinh dưỡng cung cấp cho cơ thể đóng vai trò quan trọng trong việc sản sinh ra các khối cơ. Nếu bạn ăn ít protein không mỡ, trái cây, và rau củ quả sẽ khiến lượng cơ sinh ra bị suy giảm. Thường gặp ở người bị suy dĩnh dưỡng, hoặc những trường hợp bị các bệnh liên quan tới tiêu hóa, ảnh hưởng tới khả năng hấp thu chất dinh dưỡng cho cơ thể.

Teo cơ do bệnh lý:

Một số bệnh lý toàn thân có thể gây ra bệnh teo cơ như: teo cơ một bên ảnh hưởng đến tế bào thần kinh chi phối vận động cơ, viêm da cơ gây yếu cơ và ban da, đa xơ cứng, loại sản cơ là bệnh do di truyền gây yếu cơ

Một số bệnh về thần kinh, thoái hóa khớp, gây hạn chế vận động khớp, bệnh bại liệt, viêm đa tủy, viêm khớp dạng thấp, bệnh cột sống... cũng là một trong những nguyên nhân dẫn tới tình trạng teo cơ

Teo cơ do chấn thương:

Một số trường hợp người bị teo cơ do găp phải tai nạn, ảnh hưởng tới chức năng của hệ thần kinh gây teo cơ.

TRIỆU CHỨNG:

Teo cơ trung bình và nặng có thể dễ dàng nhận biết bằng mắt thường, bộ phận cơ bị teo sẽ có kích thước giảm nhỏ đi (có thể quan sát bằng mắt thường), bên cạnh đó chức năng vận động cũng yếu hơn so với bình thường. Teo cơ thường chỉ ảnh hưởng đến đường kính nhóm cơ, khối lượng cơ nhưng không gây giảm chiều dài chi.

Teo cơ thường bắt đầu ở tay, chân hoặc cả hai, sau đó lan sang những bộ phận khác trên cơ thể. Khi nó phát triển và phá hủy những tế bào thần kinh, cơ bắp của bạn sẽ yếu dần đi. Điều này sẽ ảnh hưởng đến khả năng nhai, nuốt, thở và nói.

Ngoài dấu hiệu trên thì mỗi người sẽ có thêm những triệu chứng khác nhau tùy vào nguyên nhân gây bệnh, tùy thuộc vào loại tế bào thần kinh nào bị ảnh hưởng. Tuy nhiên đa phần người bệnh sẽ có 1 số biểu hiện như sau:

- Vận động các chi khó khăn, nhất là chi bị teo cơ

- Hay bị vấp ngã

- Yếu ở bàn chân hoặc mắt cá chân

- Tay bị yếu hoặc lúng túng

- Khó nuốt hoặc nói chậm

- Chuột rút cơ bắp và bị co giật ở tay, vai và lưỡi

- Có thể nhận thức bị suy giảm

CHẨN ĐOÁN

Bệnh teo cơ được chẩn đoán thông qua kết quả khám lâm sàng và kết hợp với các phương pháp cận lâm sàng như chụp CT, MRI, xét nghiệm máu, xét nghiệm nước tiểu, điện cơ, sinh thiết cơ...

Thông qua các kết quả khám cận lâm sàng sẽ giúp phát hiện nguyên nhân gây teo cơ từ đó có hướng điều trị thích hợp.

ĐIỀU TRỊ

Phương pháp điều trị tây y

Nếu teo cơ do vấn đề dinh dưỡng có thể khắc phục thông qua chế độ ăn uống, teo cơ do tuổi tác có thể hỗ trợ phần nào thông qua luyện tập, ăn uống

Nếu teo cơ do di truyền hoặc teo cơ do ảnh hưởng bệnh lý cho tớ hiện tại vẫn chưa có thuốc đặc trị, chủ yếu vẫn là các loại thuốc giúp tạo cơ, và hỗ trợ giảm triệu chứng.

Phương pháp điều trị đông y

Teo cơ do thiếu dinh dưỡng

Teo cơ trên lâm sàng ít gặp, các chứng như cơ thiếu dinh dưỡng, cơ không có lực, bệnh này tây y trị vô cùng khó. Trong đông y bệnh teo cơ do thiếu dinh dưỡng thì xếp vào phạm trù Ủy chứng. Ủy chứng gồm có: ủy xúc, mạch ủy, cân ủy, nhục ủy, cốt ủy. Đối với bệnh này y văn cổ ghi lại cả ngũ tạng đều có liên quan, và tạo nên chứng ủy.

Theo tiến sĩ Đông y Trần Hoàng Hải (Phòng khám Đông y Nguyễn Hữu Toàn), thì trong thực tế chứng ủy (teo cơ) chủ yếu do tạng tỳ chi phối. Trong đông y có câu: Tỳ chủ cơ nhục. Tự chứng ủy. Điều trị teo cơ cần đặc biệt điều chỉnh từ tạng tỳ. Tạng Tỳ trong lý luận đông y còn là hậu thiên, có ý nghĩa điều hòa và nuôi dưỡng ngũ tạng, trước khi sinh ra thì được cơ thể người mẹ nuôi dưỡng, khi sinh ra rồi thì cần có hệ thống tiêu hóa để chuyển hóa đồ ăn thành dinh dưỡng nuôi dưỡng.

Tỳ và vị trong cơ thể là chỉ hệ thống tiêu hóa, tỳ chủ thăng, vị chủ giáng, điều chỉnh chức năng của tỳ vị sẽ làm cho chức năng thăng giáng, củng cố cơ thể điều hòa, giúp dinh dưỡng phân bố đều khắp cơ thể, bệnh sẽ thuyên giảm dần.

Bệnh nhân teo cơ thường có triệu chứng: kém ăn, sắc mặt vàng, chất lưỡi nhiều đờm, rêu lưỡi trắng, mạch hư hoãn, cơ ở chân tay bị teo nhỏ, không có lực.

Bệnh lâu ngày nên tỳ hư nhược kèm thấp, do đó pháp trị cần Ích khí, kiện tỳ, trừ thấp.

Bài thuốc tham khảo: Sâm linh bạch truật tán gia giảm để điều trị.

Sâm sinh bạch truật thang		Đẳng sâm	16	Bạch truật	12	xa nhân	6
Bạch linh	8	Cam thảo	4	Hoài sơn	12	Biển đậu	12
Ý dĩ	12	Trần bì	6	Cát cánh	8	Liên nhục	12

Cách dùng: Tất cả các vị thuốc sao khô, tán bột mịn, mỗi lần dùng 8-12g uống với nước sôi để nguội. Uống liên tục trong vòng 6 tháng mới có tác dụng.

Teo cơ do di truyền (loạn dưỡng cơ)

Nguyên nhân gây teo cơ theo Đông y cho là Tiên thiên bất túc, Can, tỳ không điều hòa gây nên tình trạng chân tay mềm yếu, cơ bắp không phát triển, cử động yếu hoặc thậm chí là tê liệt. Theo Trung Quốc danh phương toàn tâp dùng bài: "Hữu qui hoàn" (Cảnh nhạc toàn thư)

Theo Trung Quốc danh phương toàn tâp dùng bài: "Hữu qui hoàn" (Cảnh nhạc toàn thư)

HỮU QUI HOÀN		Qui đầu	12	Lộc giác	16	Thỏ ti tử	16
Nhục quế	12	Thục địa	30	Kỉ tử	16	Đỗ trọng	16
Phụ tử	10	Hoài sơn	15	Sơn thù	15

Cách dùng:

Sắc uống ngày 1 thang, uống 2-3 lần/1 ngày.

Công dụng:

Ôn bổ thận dương, điều bổ tinh huyết.

Kết hợp châm cứu và vật lý trị liệu

Tham khảo ý kiến Tiến sĩ - Bác sĩ đông y: Nguyễn Hữu Minh Hiền, Trần Hoàng Hải