Kinh Thủ Thiếu âm Tâm

I. Đường đi và liên quan

Kinh mạch khởi đầu ở trong tâm đi ra là thuộc tâm hệ, xuống cách mô, liên lạc với tiểu trường.

Đường nhánh từ tâm hệ lên dọc theo yết hầu, lên nối liền với mắt.

Đường thẳng lại từ tâm hệ thẳng lên phế ra dưới nách, xuống lần theo mé sau phía trong bắp tay, ở sau kinh Thủ Thái âm Phế và Thủ Thiếu âm Tâm, xuống mé trong cùi tay chỏ, lần theo phía sau mé trong cánh tay, đến sau bàn tay, đi ra phía ngoài ỏ đầu ngón.

Kinh này khởi đầu ở huyệt Cực tuyền, cuối ở huyệt Thiếu xung. Lấy huyệt Thiếu phủ, Thiếu xung, Thần môn, Linh đạo, Thiếu hải để phôi hợp với: Tỉnh, huỳnh, du, kinh, hợp.

Theo Tý ngọ lưu chú thì giờ ngọ thì tinh khí sung đầy và khai hạp.

Là tạng Đinh - Hỏa.

II. Các huyệt vị

1. Cực tuyền

+ Vị trí:

Huyệt ở dưới nách, mé trong cánh tay, khoảng giữa gân.

+ Chủ trị:

Chữa cánh tay, cẳng tay lạnh buốt, tay chân tê bại, phiền khát nước, mắt vàng, vùng tâm đau, nôn khan.

+ Cách châm cứu:

Sách Đồng nhân: Châm 3 phân, cứu 7 liều.

2. Thanh linh

+ Vị trí:

Huyệt ở trên cánh tay dọc theo ngón tay chỏ 3 tấc, giơ tay lên lấy huyệt.

+ Chủ trị:

Chữa nhức đầu, người ớn lạnh, hiếp thống, vai cánh tay đau không giơ lên được.

+ Cách châm cứu:

Sách Đồng nhân: Cứu 7 liều.

Sách Minh đường: Cứu 3 liều.

3. Thiếu hải (Khúc tiết)

+ Vị trí:

Huyệt ở mé trong cánh tay phía ngón chỏ, sau khớp xương ngoài xương cánh tay, cách đều cùi chỏ 5 phân. Co cánh chỏ hướng lên đầu, lấy huyệt ở đầu đường chỉ, nơi kinh mạch Thủ Thiếu âm Tâm đi vào.

Là huyệt Hợp - Thủy.

+ Chủ trị:

Chữa răng nhức đau, hôn vậng, phát cuồng, nôn mửa đàm diên, vai gáy cứng đau, tay vận động hạn chế, tay run, hay quên, nhức đầu, khí nghịch, loa lịch, vùng tâm đau.

+ Cách châm cứu:

Sách Đồng nhân: Châm 3 phân, cứu 3 liều.

Yên Quyền: Không nên cứu, chỉ châm 5 phân.

Giáp ất kinh: Châm 3 phân, lưu kim 3 hơi thở, tả 5 hơi thở. Không nên cứu.

Sách Tố vấn: Cứu 5 liều.

Sách Tư sinh kinh: Các lời nói ở các sách không giống nhau. Tóm lại không phải bệnh gấp lắm, không nên cứu.

4. Linh đạo

+ Vị trí:

Huyệt ở sau bàn tay 1 tấc 5 phân. Là nơi kinh mạch Thủ Thiếu âm Tâm đi đến.

Là huyệt Kinh - Kim.

+ Chủ trị:

Chữa vùng tâm đau nhói, nôn khan, sợ hãi, cánh tay co, máy giật.

+ Cách châm cứu:

Sách Đồng nhân: Châm 3 phân, cứu 3 liều.

Hình 9. Kinh Thủ Thiếu âm Tâm

1. Cực tuyền, 2. Thanh linh, 3. Thiếu hải, 4. Linh đạo, 5. Thông lý,

6. Âm khích, 7. Thần môn, 8. Thiếu phủ, 9. Thiếu xung.

5. Thông lý

+ Vị trí:

Huyệt ở chỗ hõm sau bàn tay 1 tấc. Là lạc mạch của kinh Thủ Thiếu âm Tâm, chạy qua liên lạc với kinh Thủ Thái dương Tiểu trường.

+ Chủ trị:

Chữa hôn vặng, mặt mày xây xẩm, nhức đầu, đầu phong, đau mắt, tâm phiền, hồi hộp, cánh tay, cẳng tay đau, buồn nôn, nôn ra chất đắng, yết hầu đau, đoản khí, kinh nguyệt quá nhiều, băng huyết.

+ Cách châm cứu:

Sách Đồng nhân: Châm 3 phân, cứu 3 liều.

Sách Minh đường: Cứu 7 liều.

6. Âm khích

+ Vị trí:

Huyệt ở sau bàn tay, cách cườm cổ tay 5 phân.

+ Chủ trị:

Chữa nục huyết, nôn ra máu, sợ lạnh, quyết nghịch, hơi thở ngắn, ngực đầy tức, vùng tâm đau nhói, hồi hộp, hoắc loạn.

+ Cách châm cứu:

Sách Đồng nhân: Châm 3 phân, cứu 7 liều.

7. Thần môn (Nhuệ trung, Trung đô)

+ Vị trí:

Huyệt ở chỗ lõm sau bàn tay đầu xương đậu, ngay đường chỉ ngang. Nơi kinh mạch kinh Thủ Thiếu âm Tâm đi qua.

Là huyệt Du -Thổ.

+ Chủ trị:

Chữa sốt rét, tâm phiền, họng khô cổ ráo, vùng tâm đau, ợ hơi, đoản khí, cánh tay và cẳng tay lạnh, mắt đỏ, lòng bàn tay nóng mà nôn khan, hiếp thông, suyễn nghịch, thổ huyết, mất tiếng, hay quên.

Lý Đông Viên: Vị trí chảy xuống ở dưới, khí của ngũ tạng đều loạn gây ra bệnh hỗ tương xuất hiện. Khí ở tâm, lấy du huyệt của kinh Thủ Thiếu âm Tâm là Thần môn, đồng tính dẫn khí để trở về bản vị.

Linh khu kinh: kinh Thủ Thiếu âm Tâm không có du huyệt là tâm không có bệnh sao?.

- Vị là ngoại kinh bệnh mà tạng không bệnh, cho nên chỉ lấy theo kinh ở sau bàn tay, đầu xương đậu.

- Tâm là chủ tể của ngũ tạng lục phủ, là nơi tinh thần cư trú, là tạng rất kiên cố, nên tà khí không thể dung nạp, nếu tà khí dung nạp được là thân mình phải chết. Cho nên các tà đều ở nơi tâm bào lạc là mạch của tâm chủ.

+ Cách châm cứu:

Sách Đồng nhân: Châm 3 phân, lưu kim 7 hơi thở, cứu 7 liều.

8. Thiếu phủ

+ Vị trí:

Huyệt ở sau đốt xương ngón tay út trong chỗ trũng ở kẽ xương bàn tay, giữa ngón út và áp úp, ngang với huyệt Lao cung. Là nơi kinh mạch của kinh Thủ Thiếu âm đi ra.

Là huyệt Huỳnh - Hỏa.

+ Chủ trị:

Chữa tâm phiền, đoản khí, đầy hơi, bi thương khủng khiếp, lòng bàn tay nóng, cánh tay đau, giật co rút, sốt rét, sa dạ con, âm hộ ngứa, đau, tiểu tiện bí.